Thứ Bảy, ngày 31 tháng 10 năm 2020        
     
 
   Tác phẩm
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  13/05/2011  
  HÁT RU  
  Đối với trẻ nhỏ, hát ru được xem là món ăn tinh thần, là bài học đầu tiên được ghi vào bộ nhớ của bé. Khi lớn khôn nên người, tình thương mẹ, bà sẽ gắn liền với tình yêu thơ ca âm nhạc dân gian. Hát ru, ngoài mục đích mang đến sự thanh thản cho giấc ngủ còn có một tác dụng khác là gieo vào tiềm thức của đứa trẻ những vần thơ, những nét nhạc dân gian.  
 
 

             MeRuConNgu.jpg

             "Mẹ ru con" tranh mỹ nghệ

Hát ru được xem là một thể loại âm nhạc dân gian được nhiều người biết đến. Từ khi ta chào đời, tiếng hát của mẹ, của bà đã thẩm thấu và in đậm dấu ấn âm nhạc của con người.

          Hát ru không rõ có tự bao giờ, niên đại nào, nhưng đã đi vào đời sống con người bằng một kênh thân thiện, cần thiết, như một nhu cầu máu thịt, nhất là đối với trẻ nhỏ.

          Không có liều thuốc hoặc máy móc nào có thể thay thế cho bà mẹ bằng tiếng hát ru để cho con nhỏ đi vào giấc ngủ một cách thanh thản, dịu êm, bổ ích cho sức khỏe, chóng lớn.

          Hát ru, bản chất của nó được lưu truyền miệng, theo tập quán của từng địa phương, nó không có văn bản rõ ràng mạch lạc như các bản vắn, cổ bản trong ca nhạc tài tử. Hát ru có thể hát một đoạn ngắn (khi em bé ngủ lim dim) hoặc hát nhiều lần (khi em bé khó ngủ)…

Ầu ơ…

Con chuột có lông

Ống tre có mắt (ơ…) nồi đồng có quai

Ầu ơ…

Trống chầu để lộn với tiêu

Con theo hát bội (ờ ầu ơ ơ…) mẹ liều con hư…

          Tiếng ru văng vẳng - em bé bắt đầu ngủ. Tiếng kẽo kẹt của võng hoặc vành nôi chậm dần, mẹ cũng buồn ngủ theo.

Theo nhãn quan của người nghiên cứu âm nhạc thì hát ru có thể hình thành 3 đoạn:

          - Đầu tiên khi đứa bé buồn ngủ khóc to, người mẹ phải âu yếm ôm bé vào lòng, lắc qua lắc lại, vừa vỗ nhẹ vào mông cháu vừa cất tiếng hát ru với tiết tấu dày, vội vàng (trạng thái Allegro), giọng ru cất cao lên như muốn át tiếng khóc của em bé: Con ơi con ngủ cho ngoan, mai lớn làm Thầy giúp ích cho dân…

          - Khi đứa trẻ dần vào giấc ngủ, hát ru chậm lại, êm dịu nhẹ nhàng (trạng thái Moderato). Đây là lúc mẹ nói với con, bà nói với cháu về các đề tài như thói đời, đạo đức, cách xử thế, những bài học làm người…

Ầu ơ…ví dầu cầu ván đóng đinh

Cầu tre lắc lẻo gập ghềnh khó đi

Khó đi mẹ dắt con đi

Con đi trường học… mẹ đi trường đời…

          Nếu hát ru cho con trai thì:

Làm trai quyết chí tu thân

Công danh chớ vội, nợ nần chớ lo.

          Nếu hát ru cho con gái thì:

                             Ngồi lê đôi mách chớ màng

                             Hễ là con gái thì lo toan việc nhà.

          - Khi đứa trẻ bắt đầu vào giấc ngủ, câu hát ru không chỉ dành cho đứa trẻ mà người ru còn lồng vào tâm sự của riêng mình ở đời, than thân trách phận, nhớ quê hương, ông bà…

Ru con con ngủ cho nhanh

Mẹ ra chỗ vắng mẹ ngồi suy tư

Chiều chiều ra đứng ngõ sau

Ngó về quê mẹ ruột đau chín chiều

          Có thể nhận ra rằng, cách hát ru của ba miền đất nước có khác nhau:

          - Câu hát miền Nam thường bắt đầu từ cụm từ: Ầu ơ…ví dầu…

Ầu ơ… ví dầu lúa trổ đầu bông

Nhớ lời mẹ dạy Cửu Long quê mình

Dòng sông hiền dịu bóng hình

Cây me ngả nhánh, tâm tình đò ngang.

          - Câu hát miền Trung thì bắt đầu bằng: À a á ơi…

À a á ơi…

Khúc Nam bình ai ca não ruột

Thuyền lướt trôi sông nước Hương Giang

Điệu hò mái đẩy âm vang

Trên trăng dưới nước nhớ vô vàn người ơi…

          - Câu hát miền Bắc thì hay dùng cụm từ: A ời a à ơi…

A ời a à ơi…

Cái ngủ mày ngủ cho ngoan

Con chim nó hót véo von êm đềm

Chuồn bay bướm lượn bên thềm

Ngoan ngoan con ngủ bà thêm vui lòng…

          Đối với trẻ nhỏ, hát ru được xem là món ăn tinh thần, là bài học đầu tiên được ghi vào bộ nhớ của bé. Khi lớn khôn nên người, tình thương mẹ, bà sẽ gắn liền với tình yêu thơ ca âm nhạc dân gian. Hát ru, ngoài mục đích mang đến sự thanh thản cho giấc ngủ còn có một tác dụng khác là gieo vào tiềm thức của đứa trẻ những vần thơ, những nét nhạc dân gian. Vì vậy tình của mẹ, của bà gắn liền với giọng hát, lời ca, thang âm, điệu thức hát ru dân gian, đây là vốn quí của dân tộc ta, là nền tảng để âm nhạc dân tộc luôn được duy trì và phát huy theo tinh thần Nghị quyết TW khóa VIII với mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. (*)

                                                                                                          P.Đ

                                                     

________________

 

(*) Trong bài, có sử dụng tư liệu của Giáo sư Trần Văn Khê.

 
     
  Phạm Đức ( Hội VHNT Đồng Tháp)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật





  • RẠCH BÀU HÚT (18/09/2020)
















  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |