Thứ Năm, ngày 15 tháng 11 năm 2018        
     
 
   Tác phẩm
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  15/10/2018  
  HAI PHÍA THỜI GIAN, KHÔNG GIAN - CON NGƯỜI ĐỒNG THÁP TRONG SỐNG VỚI THỜI GIAN  
  Tôi nghĩ tập ký Sống với thời gian của Phạm Thị Toán có giá trị về nhiều mặt như: văn chương, lịch sử, địa lý, chính trị, quân sự… Nhiều bài học cách mạng quý báu được kết tinh bên trong thành giá trị tư tưởng làm nền tảng để giáo dục thế hệ trẻ Đồng Tháp hôm nay.  
 
 

20181015_160932[1].jpg


HAI PHÍA THỜI GIAN, KHÔNG GIAN - 

CON NGƯỜI ĐỒNG THÁP

TRONG SỐNG VỚI THỜI GIAN

                                                                                          

LÊ VĂN MÍ

  

Tập ký Sống với thời gian của Phạm Thị Toán có 29 bài: 13 bài nằm ở phần I, ghi chép về các sự việc, sự kiện, con người Đồng Tháp trước 1975 và 16 bài nằm ở phần II, ghi chép, phản ánh sự việc, sự kiện, con người và thành tựu phát triển kinh tế của Đồng Tháp sau 1975 đến nay. Dung lượng của 29 bài ký nhìn chung đều ngắn gọn. Tất cả có độ nén sự việc, lời kể và cảm xúc của người viết nhờ sự sắp xếp các yếu tố tự sự và trữ tình bên trong mỗi tác phẩm. Sức hấp dẫn của tập ký đối với tôi không chỉ ở chỗ tập sách có hình thức thẩm mỹ, nhan đề và kết cấu đơn giản, mà còn ở cách tác giả hệ thống hoá các sự kiện lịch sử một cách cụ thể, rõ ràng, tạo nên dòng chảy cảm xúc sâu lắng, nhẹ nhàng, với ngữ liệu văn chương phong phú, giàu hình ảnh và đa sắc thái. Tuy nhiên, ấn tượng nhất khi đọc tập sách chính là dấu ấn hai phía thời gian, không gian - con người Đồng Tháp hiện lên một cách chân thực và sinh động.

           Ở phần đầu của tập ký, ta thấy bức tranh của một quê hương Đồng Tháp trước 1975 với đặc điểm thiên nhiên: trời nước mênh mông, ruộng đồng bát ngát, hoang dã cỏ cây; con người nghèo khó, gian khổ. Nhưng thiên nhiên và con người đều có sức sống mãnh liệt, đều giàu lòng yêu thương, đều có tinh thần cách mạng và sẵn sàng hy sinh. Trong đời thường, con người sống nhân ái, chan hoà; trong chiến đấu họ dũng cảm, anh hùng đến không ngờ!

         Sự hấp dẫn của phần I nằm ở cách viết: tác giả luôn dẫn dắt người đọc đi xuyên qua chiều dọc, chiều ngang thời gian, không gian và tâm hồn con người Đồng Tháp trong cuộc chiến tranh. Tác giả đưa ta đến gặp gỡ những chứng nhân lịch sử đã từng sống, chiến đấu, chịu đựng nhiều gian khổ, mất mát, hy sinh. Ta thấy tác giả cần mẫn ghi chép những lời kể rất chân thực của chứng nhân lịch sử. Người kể chuyện và người ghi chép đồng điệu với các trạng thái cảm xúc thân thiết - yêu thương, dân dã - đời thường…, tạo nên chất trữ tình khá riêng biệt của một tập ký.

         Thực ra, mỗi câu chuyện là một phát hiện của nhà văn về không gian, con người của từng địa phương anh hùng như: Tháp Mười, Hoà An, Cao Lãnh, Thanh Bình, Hồng Ngự, Lai Vung... Từ đó, tác giả dựng thành không gian nghệ thuật trong tác phẩm và nhằm truyền tải đến bạn đọc  nhiều thông điệp: nơi nào của Đồng Tháp cũng đều có trang sử oai hùng; con người Đồng Tháp rất đỗi bình dị, đời thường mà lại rất mực kiên trung, anh hùng và sáng tạo. Họ xuất hiện và chiến đấu trên nền không gian khắc nghiệt của ruộng đồng hoang sơ, nghèo khó, nắng cháy mưa bùn, nước lũ ngập sâu. Tính cách, phẩm chất anh hùng của họ cũng có nét riêng so với những nhân vật anh hùng trong các tác phẩm văn chương thời chiến tranh mà tôi đã từng đọc, từng giảng dạy gần 30 năm qua ở trường phổ thông. Phần nhiều nhân vật trong sách giáo khoa môn Ngữ văn nhà trường hiện nay đều được nhà văn tạo dựng bởi phương tiện nghệ thuật hư cấu, nhằm lí tưởng hoá con người Việt Nam trong thời đại cách mạng. Ở đây, tôi rất thú vị với quan niệm về người anh hùng đời thường trong Sống với thời gian. Người anh hùng trong tập kí không phi thường, toả sáng rực rỡ đến mức trở thành những hình tượng nghệ thuật điển hình cho một thời đại, mà chỉ là những hình ảnh bình thường đi ra từ đời sống dân dã. Họ bình thường ngay ở chỗ họ giao cho thực tiễn lịch sử chọn cho mình cách sống và cách chết ý nghĩa, từng lúc, từng nơi, bất cứ khi nào quê hương lên tiếng gọi!

        Tôi thấy chân dung của họ bị khuất lấp giữa cái bát ngát của cỏ lau đế sậy, rừng tràm, vườn cây, đồng lúa, đám lá sen súng dưới bưng biền; hoặc họ ẩn mình dưới mương đìa sình lầy; hoặc dưới đám lục bình rong rêu trôi sông; hoặc dưới những căn hầm bí mật trong lòng đất... Họ bình thường mà cũng thật kì lạ đến mức ta không thể nghĩ ra đó lại là thứ vũ khí để họ có thể tồn tại và chiến thắng kẻ thù trong chiến tranh, ở giai đoạn ác liệt nhất, kẻ địch hiểm ác lại có quân số, cơ giới, vũ trang đều rất hiện đại. Cái cách họ sống và chiến đấu cũng đa dạng, đầy biến hoá: có khi họ xuất hiện trong cái dáng dấp của một anh nông dân lam lũ, đói ăn, thiếu mặc, mồ côi, mất mát đau thương; có khi họ trong dáng vẻ của người trí thức. Rồi họ bỗng trở thành anh hùng trong những cảnh huống, khoảnh khắc đạn bom rung chuyển, nhà cửa đổ nát, ruộng vườn bị cày xới; hay cảnh họ bị tra tấn tan xương nát thịt; khi đã hy sinh thì phần linh hồn của họ như còn đang sống, vẫn bám nhà, bám đất, lại theo giúp người thân và đồng đội của mình trong tình cảnh hiểm nguy. Rõ ràng, họ đã sống và chết một cách thật  giản dị và bình tâm, đến mức không nhiều người ngày ấy và bây giờ còn nhớ mặt, biết tên!

         Họ thực sự là ai vậy? Đó là những người mẹ, người vợ, người chồng, vú nuôi,  người cán bộ cách mạng, anh du kích, cô giáo, trẻ em, người nông dân cày cuốc chân lấm tay bùn… Họ luôn có mặt trong những căn chòi lá dột nát, trong những gia đình có người thân theo cách mạng. Có khi họ trong vai một sư cô, một người cắm câu, giăng lưới, đặt lờ, hay trong vai người bán hàng rong ở chợ, người y tá trong trạm xá, người lính nguỵ giả danh hoạt động ngay trong lòng địch... Họ đều là những con người chất phác, thật thà, linh hoạt, tỉnh táo, thông minh. Có lúc, trông họ bình thường và thầm lặng như ngọn cỏ, như dòng sông, như cánh cò của quê hương Đồng Tháp. Tôi tự hỏi mình khi đọc tập sách này: còn có nơi nào trên đất nước mình giống với xứ sở và con người nơi này không? Tôi bỗng thấy lòng mình dâng tràn niềm tự hào. Trong chiến tranh, họ đã sống một cuộc đời thật sáng trong, đẹp đẽ, nhiều người đã mãi mãi in bóng của mình lên nền trời quê hương.

         Tác giả Phạm Thị Toán bằng thứ ngôn ngữ đặc sệt chất Nam bộ đã vẽ lên bức tranh sinh động về thời gian, không gian, con người Đồng Tháp trong chiến tranh. Tác giả của tập kí không phải là người sinh ra ở Đồng Tháp. Chị là người con của Thái Bình theo chồng về đây sinh sống. Thế nhưng chị có sự quan sát tinh tế, suy nghĩ sâu sắc và viết bằng chính thứ ngôn ngữ, lời ăn tiếng nói của con người Đồng Tháp. Có lần tôi ví von, cách viết của chị có nét giống với nhà văn Nguyễn Thi: ở việc tích lũy phong phú kho từ vựng của người Nam bộ, hiểu biết về tính cách con người Nam bộ. Với những công cụ và phương tiện ngôn ngữ như vậy, tác giả Phạm thị Toán đã biết cách đánh thức thời gian và không gian chiến tranh của một vùng bưng biền rộng lớn; chị rất mẫn cảm và biết chọn lọc, xử lí các sự kiện đã bị thời gian làm nhòe. Từ điểm nhìn nghệ thuật của ký, với nhãn quan quan sát đa chiều, chị biết chụp lấy một cách nguyên vẹn hình dáng, khí chất tâm hồn con người Đồng Tháp, không lẫn với nơi nào hay với một ai. Chị đã truyền dẫn vào tập kí của mình sức nóng rát hừng hực của lửa đạn chiến tranh, để thế hệ hôm nay có thể nhận biết được bằng các giác quan nhạy cảm của mình; chị biết nung chảy và làm kết dính hai phía thời gian, không gian và tâm hồn con người Đồng Tháp ngày xưa và hôm nay bằng sợi dây của tình yêu và niềm tin của một nhà văn thích khám phá sự việc cũ bằng điểm nhìn mới. Đặc biệt qua tập ký, tác giả mang đến cho thế hệ hôm nay cảm giác và thái độ ghê tởm chiến tranh, lên án chiến tranh, yêu chuộng độc lập, khát khao hoà bình… Nghĩa là trang ký của tác giả Phạm Thị Toán thấm đẫm chất nhân văn.

         Mười sáu câu chuyện nằm trong phần II của tập ký là bức tranh sinh động về thời gian, không gian, con người Đồng Tháp trong hoà bình. Nó chính là sự nối kết nguồn mạch từ dòng chảy thời gian và không gian, con người trong chiến tranh ở phần I. Trong 16 bài ký này, tác giả có sự bám sát thời sự, tập trung ghi chép các sự việc mình thấy bằng mắt, nghe bằng tai. Tác giả chụp được những gương sáng điển hình về quê hương, con người Đồng Tháp trong thời kỳ đổi mới.

       Mỗi bài ký ở đây như đốm sáng hội tụ những màu sắc, vẻ đẹp khác nhau về một Đồng Tháp ở giai đoạn thức giấc, chuyển mình. Ở đó, chẳng những người đọc thấy được dáng dấp, trí tuệ, tâm hồn con người Đồng Tháp mà còn thấy sự linh hoạt, đổi mới của quê hương; những thành tựu kinh tế nổi bật thời kì hội nhập của mảnh đất anh hùng. Rõ ràng, đó là quê hương đang vận động, phát triển, nhưng cũng ẩn chứa bên trong nó những vùng tối đầy rủi ro, thách thức. Tôi cũng thấy một số bài ký của Phạm Thị Toán chứa đựng những khát khao cháy bỏng của người con Đồng Tháp: nghĩ về một quê hương giàu đẹp chen lẫn những dự cảm âu lo của nhà văn.

        Dù viết về chiến tranh hay trong thời kỳ đổi mới, điểm nhìn và đánh giá của tác giả đều khách quan và đa chiều. Mỗi câu chuyện, sự việc vừa có cái chiến thắng, có cái thất bại; con người có mặt tốt, mặt xấu; có cái đã làm được và có cái chưa làm được; có cái đang phát triển, có cái đang bị chững lại…Tuy vậy, tác giả luôn giữ thái độ tĩnh táo, lạc quan, chắc chắn một niềm tin yêu ở mỗi sự việc, câu chuyện. Điều này làm cho tập ký chẳng những bảo đảm tính thời sự, tính đại chúng của báo chí mà còn gia tăng tính Đảng và tinh thần cách mạng rõ nét. Nhất là lời kể của tác giả chuyển đổi linh hoạt theo từng đối tượng, sự việc, hoàn cảnh và thời gian, không gian khác nhau. Đặc biệt, sự ghi chép tỉ mĩ về thời gian, không gian, sự việc, con người, địa phương với số liệu cụ thể, tập ký tạo nên trình tự, hệ thống, lớp lang hẳn hoi; tập ký chứa đựng lượng thông tin phong phú, đa dạng sự kiện, đậm chất lịch sử, địa lí, chính trị, quân sự và ít nhiều cũng mang màu sắc điện ảnh.

       Trong nhiều bài ký, người đọc còn bắt gặp những dòng trạng thái trữ tình của chủ thể, những cảnh quan đẹp về thiên nhiên của vùng đất; những tâm trạng nhiều cung bậc: căm giận, yêu thương, đớn đau trước sự mất mát của người thân, của những đồng đội hy sinh… Nhiều lời kể của nhân chứng rất nhập thân, nhập vai làm cho người đọc không kìm nén cảm xúc, có lúc ứa nước mắt. Mặt khác, tác giả đan xen, biến thiên điểm nhìn về hai phía thời gian, không gian giữa quá khứ và hiện tại; giữa kí ức và thực tiễn. Điều đó làm cho người đọc bị cuốn hút qua lại của hai bờ thời gian, không gian nghệ thuật. Người đọc tinh ý sẽ nhận ra chủ đề, ý nghĩa của mỗi câu chuyện. Chính vì thế tập ký ít nhiều mang màu sắc, lối viết hiện đại.

        Có lần giờ chơi giữa buổi dạy, tôi đọc cho học sinh của mình nghe một vài  bài ký ở phần I trong tập sách này. Lúc ấy, tôi không còn nghe thấy một tiếng động nào từ phía lớp học. Các em đã lắng mình vào câu chuyện, lời kể của tác giả. Có một học sinh ngây thơ hỏi tôi: Thầy ơi, chiến tranh ở Đồng Tháp ta ghê gớm đến mức như thế sao? Đây là những chuyện thật phải không thầy? Em rất thích tập sách này!

      Tôi vỡ ra: đối với học sinh hôm nay, dường như các em chưa hình dung chiến tranh như thế nào? Các em chưa hiểu được quê hương mình, ông cha mình ngày ấy và bây giờ như thế nào? Rất tiếc trong chương trình văn học địa phương còn quá ít những tác phẩm như thế này, hoặc không còn được giảng dạy như ngày trước, nên những tác phẩm viết về quê hương và con người trong chiến tranh cũng như sau chiến tranh như tập sách này vẫn còn khá xa lạ với học đường hiện nay.

        Trước Tết, tôi có mang về 30 quyển sách Sống với thời gian để giới thiệu cho một số trường phổ thông ở Cù Lao Tây huyện Thanh Bình. Thấy rằng, học sinh đón đọc khá đông, tôi lấy làm vui trong bụng. Tôi nghĩ tập ký Sống với thời gian của Phạm Thị Toán rất xứng đáng có mặt trong các tủ sách của Đoàn thanh niên, của Hội Phụ nữ, các đơn vị quân sự, công an và thư viện trong tỉnh ta. Làm được như vậy, chính là ta đã nối kết được hai phía thời gian, không gian - con người Đồng Tháp trước và sau chiến tranh như hai mặt của tờ giấy.

       Tôi nghĩ tập ký Sống với thời gian của Phạm Thị Toán có giá trị về nhiều mặt như: văn chương, lịch sử, địa lý, chính trị, quân sự… Nhiều bài học cách mạng quý báu được kết tinh bên trong thành giá trị tư tưởng làm nền tảng để giáo dục thế hệ trẻ Đồng Tháp hôm nay.

 

L.V.M

___________

(*) Trích tham luận trong buổi giới thiệu tác phẩm Sống với thời gian của Phạm Thị Toán do Hội Liên hiệp VHNT Đồng Tháp tổ chức ngày 02/3/2018.
 
     
  Cộng tác viên ( Hội Liên hiệp VHNT Đồng Tháp)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật









  • TRANG THƠ VNĐT (24/10/2018)












  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |