Thứ Sáu, ngày 14 tháng 8 năm 2020        
     
 
   Tác phẩm
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  29/05/2012  
  MIỄU BÀ CHÚA XỨ XÓM ĐỒNG  
  Miễu Bà Chúa Xứ Xóm Đồng thuộc ấp Tân Thuận xã Tân Phú Trung, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp. Miễu có từ lâu. Theo một số vị cao niên kể lại thì khi xây cất đình làng Tân Phú Trung (khoảng năm 1914), số vật liệu gỗ còn lại được hương chức Ban tế tự đình sử dụng vào việc cất Miễu Bà, trước đó vốn bằng tre lá. Như vậy, Miễu Bà Chúa Xứ Xóm Đồng đã có cách đây hơn một trăm năm.  
 
 


Miễu Bà Chúa Xứ Xóm Đồng thuộc ấp Tân Thuận xã Tân Phú Trung, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp. Miễu có từ lâu. Theo một số vị cao niên kể lại thì khi xây cất đình làng Tân Phú Trung (khoảng năm 1914), số vật liệu gỗ còn lại được hương chức Ban tế tự đình sử dụng vào việc cất Miễu Bà, trước đó vốn bằng tre lá. Như vậy, Miễu Bà Chúa Xứ Xóm Đồng đã có cách đây hơn một trăm năm.

Năm 1958, Miễu được trùng tu bằng gạch ngói, xi măng… Hiện Miễu trên nền vuông mỗi cạnh khoảng 10 mét. Khuôn viên Miễu rộng hơn 5.000 mét vuông với những cây cổ thụ rợp bóng, tạo phong quang tôn nghiêm vốn có của một ngôi cổ miếu… Lệ cúng Miễu hàng năm vào các ngày 15, 16 tháng 2 âm lịch.

Hiện cổ vật của Miễu còn giữ được là một Bài vị thờ Bà bằng gỗ, trải thời gian đã không còn nguyên vẹn… Tháng 4 năm 2011, Ban Tế tự và bà con xin phép chính quyền Thượng Tượng Bà Chúa Xứ (1). Tượng có chiều cao khoảng 0,8m, rộng khoảng 0,35m. Con cháu gốc người địa phương đi lập nghiệp phương xa nay cũng trở về đóng góp trùng tu cho ngôi Miễu thêm phần khang trang (2). Những việc làm nầy phần nào nói lên nghĩa cử, tấm lòng của những người con xa quê hướng về cội nguồn, quê hương xứ sở…

Miễu Bà Chúa Xứ Xóm Đồng, như tên gọi vốn là một ngôi miễu ở một xóm nhỏ xưa kia nằm giữa một cánh đồng.

Sách xưa, thời Minh Mạng (khoảng 1836) cho biết thôn Tân Phú Trung thuộc tổng An Trung, huyện Vĩnh An, tỉnh An Giang. Thôn Tân Phú Trung rộng lớn, có số ruộng đất khai phá lên đến gần 1.600 mẫu ta (3). Trung tâm của thôn này là xứ (xóm) Phú Triêm… Rừng chằm, tức rừng rậm hoang vu hãy còn hai khoảnh, không nói rõ diện tích là bao nhiêu nhưng chắc là rộng lắm.

Nay Xóm Đồng trở thành Ấp Tân Thuận, dân cư đông đúc, thuộc xã Tân Phú Trung và các ấp lân cận của hai xã Phú Long và Tân Bình cùng huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp…

Những năm gần đây, lệ cúng Miễu hàng năm bà con quanh vùng đến tham dự khá đông, có khi lên đến hơn ngàn lượt người. Ngày thường, nhiều khách thập phương cũng đến viếng Miễu Bà, cúng vái cầu mong những việc tốt lành cho bản thân và gia đình… Cũng có chuyện đồn đãi Bà Chúa Xứ ở Châu Đốc về ngự ở Miễu Xóm Đồng. Lý do là vì ở Châu Đốc Bà bị thương mại hoá nên Bà chuyển về nơi ở mới !?...Bà Chúa Xứ Xóm Đồng linh thiêng phò hộ, giúp đỡ cho nhiều người…(4).

 

***

 

Trong tín ngưỡng của người Việt và cả một số dân tộc ít người, việc tôn thờ nữ thần, mẫu thần - nói chung là thờ mẫu tam, tứ phủ có nguồn gốc xã hội và lịch sử sâu xa. Việc thờ nữ thần, mẫu thần, mẫu tam phủ tứ phủ tuy không hoàn toàn đồng nhất nhưng có điểm chung là tôn sùng thần linh nữ tính.

Các nhà nghiên cứu cho rằng Đạo Mẫu Việt Nam là một tín ngưỡng bản địa có chịu ảnh hưởng ngoại lai từ Đạo giáo. Tín ngưỡng này lấy việc tôn thờ Mẫu - Mẹ làm thần tượng với các quyền năng sinh sôi, bảo vệ che chở cho con người. Cũng là tín ngưỡng thờ thần, nhưng đã được giới tính hóa mang khuôn hình người Mẹ. Trong xã hội phong kiến, Nho giáo, chịu ràng buộc bởi thành kiến nam tôn nữ ti - trọng nam khinh nữ, việc tôn thờ nữ thần, thờ Mẫu là một ước vọng giải thoát khỏi sự áp bức, kềm hãm…

Người Việt đi dần vô phương Nam từ nhiều thế kỷ trước. Trên vùng đất mới, người Việt ở Nam bộ vừa mang theo truyền thống tín ngưỡng cũ, vừa tiếp thu, giao lưu ảnh hưởng của nhiều lớp cư dân từ trước, tạo nên những nét phong phú, đa dạng không chỉ trong văn hóa mà còn cả trong tín ngưỡng. Do vậy, Nữ thần được thờ phụng ở Nam bộ cũng mang sắc thái phong phú như Bà Ngũ Hành, Bà Thủy Long, Bà Chúa Động, Bà Tổ Cô, Bà Thiên Hậu, Bà Chúa Ngọc, Bà Đen, Tứ vị Thánh Nương… và gần như phổ biến là Bà Chúa Xứ.

Tìm hiểu, mở rộng thêm, cư dân người Việt vốn sống bằng nghề nông nghiệp lúa nước, gắn bó, sùng bái tự nhiên là điều tất yếu. Bà Trời, Bà Đất, Bà Nước là những nữ thần cai quản hiện tượng tự nhiên, thiết thân và quan trọng nhất đối với đời sống của người làm nông nghiệp trồng lúa nước. Dù có yếu tố âm dương, có Ông Trời nhưng trong dân gian vẫn tồn tại Bà Trời dưới dạng Mẫu Cửu Trùng hay Cửu Thiên Huyền Nữ. Ở trước sân lộ thiên người ta có một bàn thờ Bà Thiên hay Bà Thiên Đài. Bà Đất còn được gọi là Mẹ Đất - Địa Mẫu. Bà Nước thì gọi Bà Thuỷ. Trong tâm thức của người bình dân Nam bộ, Bà ĐấtBà Nước tồn tại dưới dạng nữ thần khu vực là Bà Chúa Xứ. Đây có thể là sự biến trại dân gian Nam bộ của tín ngưỡng Tam phủ, với một bộ tam tài là ba bà cai quản ba vùng Trời - Đất - Nước (5).

Nhìn chung lại, đối với người Việt, kể cả người Việt Nam bộ, đặc trưng của nền văn hoá lúa nước gắn với việc tôn trọng và gắn bó mật thiết với thiên nhiên đã trở thành một nét chung của tín ngưỡng. Dù có đậm nét nguyên lý âm dương Cha Trời - Mẹ Đất, nhưng khuynh hướng đề cao nữ tính vẫn trở thành tính trội trong việc thờ Mẫu, trở thành một thứ tôn giáo dân tộc đặc biệt mà những nhà nghiên cứu gọi là Đạo Mẫu.

 

***

 

Trở lại với Miễu Bà Chúa Xứ Xóm Đồng, đây có thể được xem là một chứng tích của một thời kỳ lịch sử, của quá khứ về những lớp cha ông ta từ miền ngoài (Trung, Bắc) di dân vô phương Nam khai hoang lập ấp. Tên gọi Xóm Đồng là một minh chứng về một thời mở đất xa xưa. Niềm tin hoà cùng tín ngưỡng ước mong Bà Mẹ Xứ Sở gia hộ độ trì cho mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no, an lành, hạnh phúc… Nói cách khác, đây là một hình thái tâm linh ghi nhận về không gian, thời gian giao tiếp cội nguồn.

Không quá khoa ngôn, Miễu Bà Chúa Xứ Xóm Đồng là một chứng tích của một thời kỳ lịch sử, của một địa phương, một xóm, ấp. Lịch sử ở đây không chỉ được hiểu bằng những con chữ, trang sách khô khan. mà nó còn là mái đình, ngôi miễu mang dấu ấn thời gian…

Tuy vậy, cần hiểu rõ: Hoạt động tín ngưỡng là hoạt động thể hiện sự tôn thờ tổ tiên; tưởng niệm và tôn vinh những người có công với nước, với cộng đồng; thờ cúng thần, thánh, biểu tượng có tính truyền thống và các hoạt động tín ngưỡng dân gian khác tiêu biểu cho những giá trị tốt đẹp về lịch sử, văn hoá, đạo đức xã hội…(6).

 

 

4 - 2012


 

_________________________________

 

(1) Tượng do ông Trần Đi, ngụ phường 15, quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh phụng cúng.

(2) Con cháu Bà Mười Phố đóng góp kinh phí trên 100 triệu đồng xây cổng, làm hàng rào… Bà Trần Thị Ngọc, 73 tuổi, hiện ở phường 14, quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh đóng góp kinh phí nâng mặt bằng, lát gạch sân Miễu, xây bục sân khấu 16 mét vuông cho Câu lạc bộ đờn ca tài tử và 3 gian phòng nhỏ chứa bàn ghế, tài sản của Miễu…

(3) Xem thêm Nguyễn Đình Đầu - Nghiên cứu Địa bạ triều Nguyễn - tỉnh An Giang, NXB.TPHCM, 1995, trang 194 - 195.

(4) Bà B… nuôi một đàn heo, đang lúc heo bỏ ăn, bà rất lo lắng… Mang một nắm đất ở nhà đến Miễu Bà Chúa Xứ Xóm Đồng… van vái, cầu mong… Sau đó, đàn heo bà B…ăn trở lại (hết bịnh). Bà B… mang một đầu heo đến Miễu cúng Bà Chúa Xứ…

(5) Miền Bắc gọi là Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải (đọc chệch từ Thuỷ).

(6) Xem Pháp lệnh của Uỷ Ban Thường vụ Quốc Hội số 21/2004/PL-UBTVQH11, ngày 18 tháng 6 năm 2004 về tín ngưỡng, tôn giáo.
 
     
  Lê Kim Hoàng ( Hội VHNT Đồng Tháp)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật





















  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |