Thứ Năm, ngày 2 tháng 7 năm 2020        
     
 
   Tác phẩm
  Bản in |  Gửi email    Cập nhật ngày:  06/05/2020  
  TỤC THỜ ÔNG THIÊN Ở ĐỒNG THÁP  
  Tuy đơn giản, mộc mạc nhưng bàn ông Thiên ở Đồng Tháp đã chất chứa trong đó biết bao tình cảm thiêng liêng của con người đối với vũ trụ. Đây là nơi con người gửi gắm bao ước mơ cao đẹp của mình lên đấng trời xanh, ngõ hầu mong muốn có được một cuộc sống bình an, hạnh phúc.   
 
 

TỤC THỜ ÔNG THIÊN Ở ĐỒNG THÁP

(Trích Mùa nước nổi và sự hình thành nét đặc trưng

Văn hóa dân gian Đồng Tháp (*))

LÊ NGỌC THẠC

 

Bàn ông Thiên (hay còn gọi bàn thông Thiên) là bàn thờ được đặt phổ biến ở trước sân nhà người dân ở Đồng Tháp. Thiên theo từ điển Hán - Việt nghĩa là Trời, bàn ông Thiên tức là bàn thờ ông Trời. Theo tín ngưỡng dân gian, Trời được xếp trước Phật trong các đối tượng được thờ, theo thứ tự Trời - Phật - Thánh - Thần, nên việc thờ Trời là việc đầu tiên của mỗi người, mỗi nhà, để cầu mong sự phù hộ trước những khó khăn, thách thức của thiên nhiên nơi vùng đất mới.

Bàn ông Thiên có nhiều loại. Trước đây, người dân thường làm bàn ông Thiên bằng cây gỗ đơn sơ, gồm một cây cột cao khoảng 1m, phía trên đặt một tấm ván hình vuông, mỗi cạnh dài khoảng 0,4m. Cây gỗ làm trụ bàn ông Thiên lâu ngày rất dễ bị mưa nắng làm mục, nên một số gia đình còn dùng cây vông nem hoặc cây gòn làm trụ, vì các loại cây này khi cắm xuống đất sẽ đâm rễ, ra nhánh nên trụ sẽ sống từ năm này qua năm khác, không sợ mục. Về sau, một số gia đình khá giả, dựng bàn ông Thiên bằng cột bê - tông, bên trên bàn thờ dán gạch men. Xung quanh được xây xi măng khoảng từ 0,1m, tạo sự vững chắc cho bàn thờ. Trên bàn thờ lúc nào cũng có một lư hương dùng để cắm nhang và mấy ly nhỏ dùng để rót nước cúng ông Thiên.

Bàn ông Thiên còn được thờ trước sân một số ngôi chùa, đình ở Đồng Tháp. Bàn ông Thiên trong các ngôi chùa, đình được xây dựng rộng lớn hơn bàn ông Thiên ở các gia đình. Chiều cao bàn ông Thiên vẫn khoảng 1m, nhưng mặt bàn để đựng đồ thờ thường rộng hơn, thường là bàn vuông, mỗi cạnh khoảng 0,8 - 1m, hai cạnh được xây uốn cong, cao hơn mặt bàn thờ, trên bàn thờ là lư hương và mấy ly nước. Ở một số đình chùa, lư hương được xây thành bình hương lớn, cao hơn bàn ông Thiên và đặt ở phía trước, tạo sự trang trọng, uy nghiêm của bàn ông Thiên trong sân.

Bàn thờ ông Thiên ở Đồng Tháp vừa thể hiện sự mộc mạc, giản dị và chân thành của người dân đất phương Nam, vừa ẩn sâu trong đó là triết lý âm - dương đã tồn tại qua hàng ngàn năm với biểu tượng vuông - tròn vốn hiện hữu lâu đời trong tâm thức của người Việt. Bàn thờ hình vuông tượng trưng cho đất (thuộc âm), lư hương hình tròn tượng trưng cho trời (thuộc dương). Điều đó còn thể hiện khát khao vươn đến sự hoàn hảo của người phương Nam, thể hiện qua hình ảnh bàn ông Thiên có vuông - có tròn, có âm - có dương.

       Bàn ông Thiên là nơi nối kết tâm linh giữa con người với trời, với tổ tiên, nơi giữ mối liên hệ giữa trời và đất, giữa người sống và người đã khuất. Điều này thể hiện qua việc mỗi ngày, vào lúc chập tối - là thời điểm giao nhau giữa ngày và đêm, gia đình thờ ông Thiên thường thắp một cây nhang (có nơi thắp ba cây nhang) trên lư hương. Lư hương chính là nơi ở giữa trời và đất. Người thắp nhang chắp tay đứng trước bàn thờ khấn vái, cầu trời ban phước lành, sức khỏe, bình an… đến với cả gia đình. Họ hy vọng làn khói nhang tỏa lên trời mang theo những lời cầu khẩn của gia chủ, để nguyện vọng của họ được trời nghe thấy và phù hộ cho gia đình mình.

Hình thức bàn ông Thiên ở một vài nơi có khác nhau. Ví dụ vùng Hồng Ngự, nhất là các xã Thường Lạc, Thường Phước, Thường Thới Tiền, Thường Thới Hậu… nơi có khá đông tín đồ đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa có dạng bàn ông Thiên hai tầng. Tầng trên thờ trời, tầng dưới thờ đất, bộc lộ rõ tín ngưỡng cha Trời - mẹ Đất, một dạng tín ngưỡng cổ sơ, thờ sức mạnh vô hình hoặc hữu hình của thiên nhiên, có khả năng phù trợ hay làm hại con người. Đồng thời cũng có tính pha tạp với nội dung âm - dương giao hòa của thuyết âm dương ngũ hành với ước vọng phong điều vũ thuận, vạn vật sinh sôi, mùa màng tươi tốt.

Vào những ngày quan trọng như mồng một, ngày rằm hoặc những dịp cúng tổ nghề, lễ, tết, người dân cúng ở bàn ông Thiên trang trọng hơn, có thể là chén gạo, muối, chè… và ngày tết còn có thêm dĩa hoa quả.

Tuy đơn giản, mộc mạc nhưng bàn ông Thiên ở Đồng Tháp đã chất chứa trong đó biết bao tình cảm thiêng liêng của con người đối với vũ trụ. Đây là nơi con người gửi gắm bao ước mơ cao đẹp của mình lên đấng trời xanh, ngõ hầu mong muốn có được một cuộc sống bình an, hạnh phúc. Bàn ông Thiên còn gắn với nét văn hóa tâm linh của những người dân miệt vườn đã hàng trăm năm khai phá cùng mùa khô nắng cháy và mùa mưa nước lũ tràn lan của thiên nhiên từ buổi đầu khai hoang mở cõi.

 

L.N.T

______________

(*) Tác phẩm được Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam tài trợ sáng tạo năm 2019.

 
     
  Cộng tác viên ( Hội VHNT Đồng Tháp)  
  Về đầu trang 

Ý kiến bạn đọc
 Gửi ý kiến 

Cùng tác giả
 


Các bản tin Khác

 Bài mới cập nhật





















  •  Shop văn nghệ

     Nỗi nhớ thời gian (27/10/2014)  


     Người cận vệ- (12/08/2014)  


     Tuyển tập kịch ngắn (20/03/2014)  


     Hoa dồng (20/03/2014)  


     
     Tìm tác giả
     
     
         
     



     
     
       
       
         
    Hội thành viên
         
     
    Đăng ký nhận bản tin
      
     
     

     
    Múa |  Điện ảnh |  Văn nghệ thiếu nhi |  Văn nghệ trẻ |  Quê hương-Đất nước-Con người |  Văn nghệ nước ngoài |  Tác giả-Tác phẩm |  Bạn đọc |  Vui-Phê bình |  Shop văn nghệ |